Wat zijn arancini?

Een arancino is een handvol rijst, meestal met saffraan gekookt, rond een vulling gevormd, door paneermeel gerold en gefrituurd tot de korst knapperig en goudbruin is. Een gewone is zo'n 8 tot 10 centimeter groot, dus een snack, een lunch onderweg of, met twee, een maaltijd. Op Sicilië koop je ze in bars, bakkerijen en frituurzaken (friggitorie), en je eet ze uit de hand, meestal staand.
Arancini di riso staan op de officiële lijst van traditionele Siciliaanse voedingsproducten van het Italiaanse ministerie van Landbouw. Mijn gids voor eten op Sicilië rekent arancine tot het straatvoedsel dat je moet proeven; deze pagina vertelt het hele verhaal.
Arancina of arancino: Palermo tegen Catania
Op Sicilië is dit een echte, meestal goedmoedige ruzie. In 2016 publiceerde de Accademia della Crusca, die sinds de 16e eeuw over de Italiaanse taal waakt, een antwoord. De bevindingen in het kort:
- In het westen van Sicilië, rond Palermo, is het woord vrouwelijk: arancina, meervoud arancine. Ze zijn rond, zoals de sinaasappel waarnaar ze heten.
- In het oosten van Sicilië, rond Catania, is het woord mannelijk: arancino, meervoud arancini. Ze kunnen rond of puntig zijn, en de punt zou soms door de Etna geïnspireerd zijn. Rond Ragusa en Siracusa, in het oosten, zeggen veel mensen ook arancina.
- Beide zijn juist. De Crusca concludeerde dat elke vorm in het eigen gebied klopt, en dat de mannelijke vorm zich over heel Italië heeft verspreid, mede dankzij Andrea Camilleri's bundel Montalbano-verhalen uit 1999, Gli arancini di Montalbano.
In het Nederlands, net als in het Engels, is „arancini” de gangbare naam. Wil je als een local klinken, bestel dan in Palermo un'arancina en in Catania un arancino. Je wordt hoe dan ook begrepen.
| Palermo en het westen | Catania en het oosten | |
|---|---|---|
| Naam | Arancina (vrouwelijk) | Arancino (mannelijk) |
| Meervoud | Arancine | Arancini |
| Gewone vorm | Rond | Puntig of rond |
| Typische vullingen | Ragù met doperwten; ham en mozzarella (al burro) | Ragù; ham en mozzarella; pistache; alla norma (aubergine) |
Waar komen arancini vandaan?
Je leest vaak dat arancini teruggaan op de Arabieren, die Sicilië van de 9e tot de 11e eeuw bestuurden en rijst en saffraan naar het eiland zouden hebben gebracht. Een mooi verhaal, maar de Crusca wijst erop dat er vóór de tweede helft van de 19e eeuw geen geschreven spoor van arancini is. Het eerste Siciliaanse woordenboek dat het woord vermeldt, dat van Biundi uit 1857, beschrijft arancinu als een zoet rijstgerecht.
In de literatuur duikt het woord op in Federico De Roberto's roman I Viceré uit 1894, die zich in Catania afspeelt, en wel, opvallend voor een schrijver uit Catania, in de vrouwelijke vorm arancine. De vrouwelijke vorm arancina kwam in 1917 in een woordenboek van het standaarditaliaans, de Zingarelli; de mannelijke vorm arancino volgde in 1942.
Het eerlijke antwoord is dus dat arancini een Siciliaanse uitvinding zijn waarvan de ingrediënten een lange geschiedenis op het eiland hebben, maar waarvan de geschreven geschiedenis pas in de tweede helft van de 19e eeuw begint, waarschijnlijk eerst als zoet rijstgerecht en al snel daarna als de hartige snack die we kennen.
Soorten arancini
Elke bar heeft zijn eigen assortiment, en er komen steeds nieuwe vullingen bij, van paddenstoelen en worst tot zalm en pesto. Deze zie je het vaakst:
| Naam | Wat erin zit | Waar |
|---|---|---|
| Al ragù (alla carne) | Vleesragù, doperwten en caciocavallo, in saffraanrijst | Overal; de klassieker |
| Al burro | Ham en mozzarella, soms met bechamel | Overal; de andere klassieker |
| Agli spinaci | Spinazie | Veel |
| Alla norma | Aubergine, zoals in de pasta alla norma | Rond Catania, en nu op veel plekken |
| Al pistacchio | Pistache uit Bronte | Rond Catania |
| Al nero di seppia | Rijst gekookt in inktvisinkt | Hier en daar |
| Zoete arancine | Met cacao gemaakt en door suiker gerold, of gevuld met gianduja-crème | Vooral voor Santa Lucia, met name rond Palermo |
Neem de eerste keer een al ragù en een al burro, en daarna waar de bar trots op is. De kaas erin is meestal caciocavallo of mozzarella; mijn gids over Siciliaanse kaas legt het verschil uit. Voor de pistachevulling, zie mijn gids over pistache uit Bronte.
Santa Lucia: arancinedag in Palermo, 13 december
Op 13 december, het feest van Santa Lucia, eten ze in Palermo en Trapani volgens de traditie geen brood en geen pasta. In plaats daarvan eet men arancine in alle soorten, vormen en maten, ook zoete, met panelle, de kikkererwtenbeignets, en cuccìa, hele gekookte tarwekorrels met gezoete ricotta.
De traditie herinnert aan een hongersnood die op de dag van Santa Lucia door een graanschip werd beëindigd; mijn gids over Kerstmis op Sicilië vertelt dat verhaal en beschrijft de grote processie van Santa Lucia in Siracusa. Voor cuccìa en de andere feestdagzoetigheden, zie mijn gids over Siciliaanse desserts.
Waar eet je arancini op Sicilië?
Voor een goede arancino op Sicilië heb je geen tip nodig: bars, bakkerijen en frituurzaken op het hele eiland verkopen ze. Een paar tips:
- Ga waar vaak gefrituurd wordt. Een drukke bar verkoopt ze warm uit de frituur; een eenzaam blad in een stille bar halverwege de middag is iets anders.
- In Palermo eet je ze met het andere straatvoedsel van de stad: panelle, sfincione en meer, allemaal in mijn gids over straatvoedsel in Palermo. Mijn gids voor Palermo, Cefalù en Monreale behandelt de stad, en de plaatspagina over Palermo heeft de praktische details.
- In Catania zoek je de puntige arancini en de vullingen met pistache en alla norma. Mijn gids voor de Etna, Taormina, Catania en Siracusa behandelt het oosten, en er is ook een plaatspagina over Catania.
Zelf arancini maken: een eenvoudig recept
Voor ongeveer 12 stuks | Voorbereiding ongeveer 60 min | Kooktijd ongeveer 50 min | Afkoelen ongeveer 2 uur | Bron: GialloZafferano
Dit is een standaardrecept, samengevat naar de bekende Italiaanse receptensite GialloZafferano, geen familiegeheim van mij. Het levert zo'n 12 arancini op, een deel al ragù en een deel al burro, en het belangrijkste is geduld: de rijst moet helemaal koud zijn voordat je hem vormt.
Ingrediënten
Rijst
- 500 g Italiaanse rondkorrelrijst (het recept gebruikt vialone nano)
- 1,2 liter water
- 1 eetlepel grof zout
- 0,15 g saffraan
- 30 g boter
- 100 g belegen caciocavallo, geraspt
Ragùvulling
- 150 g varkensgehakt
- 200 g gezeefde tomaten
- 80 g kleine doperwten
- 50 g witte ui
- 50 ml rode wijn
- Olijfolie, zout en zwarte peper
- 50 g jonge caciocavallo in kleine blokjes
Of de vulling al burro
- 120 g gekookte ham, in blokjes
- 120 g mozzarella, in blokjes
Beslag en paneerlaag
- 200 g bloem
- 350 ml water
- Een snufje zout
- 200 g paneermeel
Om te frituren
- Ongeveer 3 liter plantaardige olie
Bereiding
- De ragù: fruit de gesnipperde ui zacht in olijfolie, bak het gehakt bruin, blus af met de wijn en laat die verdampen, voeg dan de tomaten en doperwten toe, breng op smaak en laat dik inkoken. Laat afkoelen.
- Kook de rijst ongeveer 15 minuten in het gezouten water, roer af en toe en voeg de saffraan een paar minuten voor het einde toe, tot het water is opgenomen. Roer van het vuur de boter en de geraspte kaas erdoor.
- Verdeel de rijst over een grote schaal, dek af en laat hem een paar uur op kamertemperatuur helemaal afkoelen.
- Druk ongeveer 120 g rijst in je handpalm tot een kommetje, leg er een lepel ragù en wat blokjes kaas (of ham en mozzarella) in, sluit de rijst eromheen en vorm een bal of een kegel.
- Klop de bloem, het water en het zout tot een glad beslag. Haal elke bal erdoor en rol hem daarna door het paneermeel.
- Frituur in ruim olie op 160 tot 170 °C tot ze diep goudbruin zijn en laat uitlekken op keukenpapier.
Maak ze rond en noem ze arancine, of puntig en noem ze arancini, afhankelijk van welke kant van het eiland je blij wilt maken.
Veelgestelde vragen
Wat zijn arancini?
Arancini zijn Siciliaanse gefrituurde rijstballen: saffraanrijst rond een vulling, meestal vleesragù met doperwten en kaas of ham met mozzarella, gepaneerd en gefrituurd. Ze zijn zo'n 8 tot 10 centimeter groot en worden op heel Sicilië als straatvoedsel verkocht in bars, bakkerijen en frituurzaken.
Is het arancini of arancina?
Allebei, afhankelijk van waar je bent. In Palermo en het westen is het woord vrouwelijk, arancina (meervoud arancine), en zijn ze rond. In Catania en het oosten is het mannelijk, arancino (meervoud arancini), en zijn ze vaak puntig. De Accademia della Crusca, de Italiaanse taalacademie, vindt beide vormen juist in hun eigen gebied.
Hoe voorkom je dat arancini uit elkaar vallen?
Twee stappen in het standaardrecept houden ze bij elkaar. De gekookte saffraanrijst wordt over een schaal verdeeld en moet helemaal afkoelen, ongeveer 2 uur, voordat je hem rond de vulling vormt. Daarna gaat elke bal door een beslag van bloem en water voordat hij door het paneermeel wordt gerold; dat sluit hem af voordat hij in olie van 160 tot 170 °C gaat.
Wat betekent arancini?
Kleine sinaasappels. De naam komt van arancia, Italiaans voor sinaasappel, vanwege de ronde vorm en de goudgele kleur. Arancini is het meervoud van arancino; in Palermo zeggen ze arancina en arancine.
Wat zit er in arancini?
Rijst, meestal met saffraan gekookt en vermengd met boter en kaas, rond een vulling. De twee klassiekers zijn al ragù (vleesragù, doperwten en caciocavallo) en al burro (ham en mozzarella, soms met bechamel). Andere vullingen zijn spinazie, alla norma (aubergine), pistache uit Bronte, paddenstoelen, worst, zeevruchten en inktvisinkt.
Waarom zijn sommige arancini puntig?
In het oosten van Sicilië, rond Catania, worden arancini vaak kegelvormig gemaakt, wat vaak met de Etna in verband wordt gebracht. In Palermo en het westen zijn ze rond. De Accademia della Crusca noemt de Etna een mogelijke inspiratie, geen bewezen.
Waar komen arancini oorspronkelijk vandaan?
Uit Sicilië. Er wordt vaak gezegd dat ze teruggaan op de Arabische tijd, toen rijst en saffraan naar het eiland kwamen, maar de Accademia della Crusca vond vóór de tweede helft van de 19e eeuw geen geschreven spoor van arancini, toen Siciliaanse woordenboeken het woord voor het eerst vermeldden.
Waarom eet men arancini op Santa Lucia?
Op 13 december, het feest van Santa Lucia, laat men in Palermo en Trapani traditioneel brood en pasta staan. Arancine in alle soorten, panelle (kikkererwtenbeignets) en cuccìa (gekookte tarwe met zoete ricotta) nemen hun plaats in.
Bronnen en kleine lettertjes
- Accademia della Crusca: Si dice arancino o arancina? (Stefania Iannizzotto, 2016)
- Arancino (Italiaanse Wikipedia, over de vullingen, de grootte en het gebruik op Santa Lucia)
- Traditionele Siciliaanse voedingsproducten (PAT) (samenvatting van de lijst van het ministerie op Wikipedia)
- GialloZafferano: Arancini di riso (het hierboven samengevatte standaardrecept)
Bronvermelding
Foto: Ensahequ, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
Foto: Mediocrity, CC0, via Wikimedia Commons.

