Wat is streetfood in Palermo?

Palermo heeft een van de rijkste streetfoodtradities van Italië. Een studie uit 2022 in het International Journal of Gastronomy and Food Science vat de aantrekkingskracht simpel samen: het is heel goedkoop, je eet het meteen en je ziet precies hoe het wordt klaargemaakt. Wie door het historische centrum loopt, vindt kraampjes, karren en frituren met hartige en zoete specialiteiten om direct op te eten.

De studie noemt zes typische gerechten. Twee daarvan hebben op deze site al een eigen gids, dus die krijgen hier elk één regel:

  • Arancine: saffraanrijstballen, in Palermo rond, gevuld met ragù of ham en mozzarella. Het hele verhaal, en de ruzie arancina of arancino, staat in mijn gids over arancini.
  • Sfincione: de zachte, dikke pizza van Palermo met tomaat, ui, ansjovis en caciocavallo, verkocht bij bakkers en uit driewielige busjes. Zie mijn gids over Siciliaanse pizza en sfincione.

De andere vier, panelle, crocchè, pane con la milza en stigghiola, staan hieronder.

Panelle: de kikkererwtenbeignets van Palermo

Panelle en crocchè, de kikkererwtenbeignets en aardappelkroketten van Palermo

Panelle zijn dunne beignets van kikkererwtenmeel, water, zout en peterselie. Het meel wordt door gezouten water geklopt en op middelhoog vuur geroerd tot een dikke crème, die wordt uitgestreken (traditioneel in kleine eigen vormpjes), opgesteven, in vierkanten of rechthoeken gesneden en gefrituurd. Ze zijn knapperig vanbuiten en zacht vanbinnen, met een milde, nootachtige smaak.

Je kunt ze los eten met zout, peper en een kneepje citroen, maar de klassieker is pane e panelle: hete panelle in een zacht sesambroodje (een mafalda of een ronde vastedda), flink gezouten en gepeperd, soms met geraspte kaas en een paar crocchè erbij. Het staat op de lijst van traditionele producten van het ministerie, en je vindt het op straat in Palermo en Trapani.

Kikkererwten worden rond de Middellandse Zee al sinds de Romeinse tijd als beslag van meel en water gekookt. De studie over streetfood in Palermo verbindt panelle met de Arabische traditie; de Italiaanse Wikipedia oppert dat de eerste panelle misschien op steen werden gebakken en dat het frituren waarschijnlijk later begon, onder de Franse Anjous. Een vaste datum heeft niemand. Er bestaat ook een zoete versie met suiker en boter of reuzel, vaak gevuld met room, voor het feest van Santa Lucia op 13 december, de dag waarop Palermo arancine eet in plaats van brood en pasta.

Crocchè (cazzilli): aardappelkroketten

Crocchè zijn aardappelkroketten; de naam komt van het Franse croquette. In Palermo zijn ze lang en smal, op smaak gebracht met peterselie, en de stad noemt ze cazzilli. Volgens de Italiaanse Wikipedia wordt de versie uit Palermo gemaakt van gepureerde kruimige aardappelen, zout, peper en munt, en zonder paneermeel gefrituurd, anders dan de gepaneerde crocchè uit Napels.

Ze worden bijna altijd samen met panelle verkocht, uit dezelfde frituur, en belanden vaak in hetzelfde broodje. Zie je pane, panelle e crocchè op het bord staan, dan is dat de volledige versie.

Pane con la milza (pani ca meusa): het miltbroodje

Pane con la milza, in het dialect van Palermo pani ca meusa, is het streetfood dat bezoekers het meest verdeelt: een zacht sesambroodje met dunne plakjes kalfsmilt en long, soms ook luchtpijp, gebakken in reuzel. Het wordt in twee stappen gemaakt. Het vlees wordt in zout water geweekt, gekookt, afgekoeld en vooraf gesneden; als je bestelt, worden de plakjes opnieuw gebakken in een schuin gezette pan met hete reuzel, eruit gehaald met een tweetandige vork, uitgelekt en in het broodje geschoven.

Je kiest hoe je het wilt:

  • Schietta (vrijgezel): alleen het vlees, hooguit met zout, peper en een kneepje citroen.
  • Maritata (getrouwd): met geraspte caciocavallo of ricotta erop.

Wie het maakt, is de meusaru, en vroeger verkochten de meesten vanaf karren op de markten. Het verhaal dat meestal over de oorsprong wordt verteld: in de middeleeuwen mochten de joodse slagers van Palermo voor hun religieuze werk niet met geld worden betaald, dus hielden ze het orgaanvlees en verkochten het in brood met kaas; nadat de joden onder Ferdinand van Aragon waren verdreven, zetten anderen het vak voort. Zie dat als overlevering, niet als bewezen geschiedenis. Zeker is dat Palermo al heel lang orgaanvlees op straat eet.

De Antica Focacceria San Francesco in het oude centrum laat haar zaak teruggaan tot 1834 en is een van de bekendste adressen ervoor. Twijfel je over orgaanvlees, deel er dan eerst een; het is vol, hartig en heel anders dan alles wat je van thuis kent.

Stigghiola: van de straatgrill

Stigghiola is gegrilde darm, en meestal ruik je hem voordat je hem ziet: de rook van de houtskool hoort bij de voorstelling. Hij staat op de lijst van traditionele producten van het ministerie en is een typisch gerecht van de Siciliaanse en Palermitaanse keuken. Er zijn twee soorten. Stigghiola van kalf, de gewone aan straatkraampjes, wordt in een S-vorm op een spies gevouwen. Stigghiola van lam wordt om lente-uitjes en peterselie gewikkeld, vastgebonden en boven hete kolen geroosterd. Eenmaal gaar wordt hij in kleine stukjes gesneden en geserveerd met zout en een kneepje citroen.

De naam komt van het Latijnse extilia, darm. Het begon als eten voor mensen die zich betere stukken niet konden veroorloven, en het is vooral rond Pasen gebruikelijk, wanneer lammeren en bokjes voor het feest worden geslacht. Vergelijkbare gerechten bestaan in Griekenland, waar met Pasen kokoretsi wordt geroosterd.

Wat bestel je: een snel overzicht

Streetfood in Palermo in één oogopslag
Vraag omWat het isGoed om te weten
Pane e panelleKikkererwtenbeignets in een sesambroodjeNeem crocchè erbij; vraag om citroen
Crocchè (cazzilli)Lange aardappelkroketten met peterselie en muntMeestal samen met panelle verkocht
Pani ca meusaKalfsmilt en long, gebakken in reuzel, in een broodjeSchietta (puur) of maritata (met kaas)
StigghiolaGegrilde lams- of kalfsdarmIn stukjes, met zout en citroen
ArancinaGefrituurde saffraanrijstbalZie de gids over arancini
SfincioneDikke, zachte pizza uit PalermoZie de gids over Siciliaanse pizza
QuarumeGekookte kalfspens, in de bouillon of uitgelektWarm, met zout, peper en olie

Nog eentje om naar uit te kijken: quarume (caldume in het Italiaans), verschillende soorten kalfspens, gekookt in een grote pan met ui, selderij, wortel en peterselie en warm geserveerd, in de bouillon of uitgelekt, met zout, peper en olie. De Italiaanse Wikipedia rekent het tot de typische straatgerechten van Palermo, en de studie naar het straatvoedsel voert kraampjes met warme quarume en stigghiola terug tot de Griekse steden van het oude Sicilië.

Waar eet je streetfood in Palermo?

De streetfoodstudie noemt de grote markten van de stad als de beste plekken om het te beleven: Ballarò en de Capo, allebei in het historische centrum, en de Vucciria. Frituren (friggitorie) en kraampjes eromheen verkopen de hele dag panelle en crocchè, en ook de miltverkopers werkten van oudsher op de markten.

  • Ga waar het druk is. Een rij locals betekent een frituur die het eten heet aflevert.
  • Eet het meteen op. Panelle en crocchè zijn op hun best een minuut nadat ze uit de olie komen.

Mijn gids over Palermo, Cefalù en Monreale beschrijft de stad, de plaatspagina van Palermo heeft de praktische details, en heb je maar één dag aan wal, dan komt mijn wandeling Palermo vanaf een cruiseschip langs Ballarò. Blijf je langer? Bekijk mijn gids over wat je kunt doen in Palermo. Voor de rest van het eten van het eiland begin je met mijn gids over eten op Sicilië.

Veelgestelde vragen

Wat is streetfood in Palermo?

Goedkoop, vers bereid eten van kraampjes, karren en frituren dat je ter plekke opeet. De klassiekers zijn arancine, pane e panelle (kikkererwtenbeignets in een broodje), crocchè (aardappelkroketten), pani ca meusa (een broodje met milt en long), sfincione (dikke pizza uit Palermo) en stigghiola (gegrilde darmspiesen).

Waar zijn panelle van gemaakt?

Van kikkererwtenmeel, water, zout en peterselie. Het mengsel wordt tot een dikke crème gekookt, opgesteven, in dunne stukken gesneden en gefrituurd. In Palermo eet je ze meestal in een zacht sesambroodje als pane e panelle, vaak met crocchè.

Wat is pane con la milza?

Het miltbroodje van Palermo, in het dialect pani ca meusa: plakjes kalfsmilt en long, gekookt, daarna gebakken in reuzel en geserveerd in een zacht sesambroodje. Je neemt het schietta (puur, met citroen) of maritata (met geraspte caciocavallo of ricotta).

Wat is het verschil tussen crocchè en cazzilli?

In Palermo is het hetzelfde: cazzilli is de plaatselijke naam voor crocchè, lange aardappelkroketten. De versie uit Palermo is op smaak gebracht met peterselie en munt en wordt zonder paneermeel gefrituurd.

Wat is stigghiola?

Gegrilde darm van lam of kalf. Stigghiola van kalf wordt op spiesen gevouwen, die van lam om lente-uitjes en peterselie gewikkeld. Beide worden boven houtskool gegaard, in stukjes gesneden en geserveerd met zout en citroen. Het is vooral rond Pasen gebruikelijk.

Waar vind je het beste streetfood in Palermo?

Rond de historische markten: Ballarò, de Capo en de Vucciria, en bij de frituren en kraampjes in de buurt. Ga waar de locals in de rij staan, zodat het eten direct uit de frituur komt.

Is sfincione streetfood?

Ja. Sfincione, de zachte, dikke pizza van Palermo, wordt per stuk verkocht bij bakkers en uit busjes die door de wijken rijden. Het heeft een eigen gids op deze site, samen met de Siciliaanse pizza die Amerikanen kennen.

Bronnen en kleine lettertjes

Bronvermelding

Foto: Popo le Chien, CC0, via Wikimedia Commons.

Foto: Camillo from Palermo, Sicilia, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.