Wat Siciliaanse pasta anders maakt
Siciliaanse pasta is gebouwd op wat er rond het eiland groeit en zwemt: aubergines, tomaten, amandelen, pistachenoten, wilde venkel, sardines en schapenkaas zoals pecorino en ricotta salata. Zoet en zout komen vaak in hetzelfde gerecht samen, met rozijnen en pijnboompitten naast ansjovis.
Elk gerecht hieronder hoort bij een bepaalde stad, al vind je de meeste overal op het eiland. Het bredere overzicht van wat je moet eten staat in mijn gids over eten op Sicilië; deze pagina gaat over de pasta.
Pasta alla Norma: de auberginepasta van Catania
Pasta alla Norma is pasta, meestal maccheroni, in tomatensaus, afgemaakt met gefrituurde aubergine, geraspte ricotta salata en basilicum. Ze wordt toegeschreven aan Catania, waar ze het visitekaartje van de stadskeuken is, al was pasta met aubergine en tomaat in heel Zuid-Italië gewoon lang voordat ze haar naam kreeg.
De naam verwijst vrijwel zeker naar Norma, de opera van Vincenzo Bellini, de componist uit Catania. Hoe dat zo kwam, is niet vastgelegd. Een verhaal schrijft het toe aan de Siciliaanse toneelschrijver Nino Martoglio, die boven een bord ervan „Het is een Norma!” zou hebben uitgeroepen, oftewel een meesterwerk; een ander zegt dat een kok het gerecht bedacht als eerbetoon aan de opera. Geen van beide is bewezen. Er is zelfs een nationale dag van de pasta alla Norma, op 23 september.
Dezelfde toppings vind je op pizza alla Norma, en in Catania ook in arancini alla norma; mijn gids over arancini beschrijft die. Ricotta salata, de stevige, gezouten ricotta die erover wordt geraspt, wordt uitgelegd in mijn gids over Siciliaanse kaas.
Pasta con le sarde: sardines en wilde venkel

Pasta con le sarde (in het Siciliaans pasta chî sardi) is voor mij het gerecht dat de Siciliaanse keuken in één bord samenvat: verse sardines en wilde venkel, gekookt met ui, gezouten ansjovis, rozijnen, pijnboompitten en een snufje saffraan, gemengd met lange holle pasta en geserveerd met geroosterd paneermeel. Het wordt op heel Sicilië gemaakt, maar is het sterkst verbonden met Palermo, waar de klassieke versie in bianco is, zonder tomaat.
- De pasta: bucatini, de iets dikkere perciatelli, of mezzani.
- De sardines moeten vers zijn, schoongemaakt en gefileerd; sardines uit blik in olie zijn geen vervanging.
- De venkel is wilde bergvenkel, waarvan de zachte scheuten en het vederachtige loof worden gebruikt.
- Het seizoen loopt traditioneel van maart tot september, wanneer er verse sardines op de markt zijn en wilde venkel kan worden geplukt.
Er zijn veel versies. Rond Agrigento gaat er tomatenpuree in, rond Messina wordt de saffraan meestal weggelaten, sommige koks maken het af in de oven met gehakte amandelen, en alla milanisa komt er tomatensaus bij. Pasta con le sarde staat op de lijst van traditionele Siciliaanse producten van het ministerie.
Busiate al pesto trapanese: de amandelpesto van Trapani

Dit is de pasta van mijn eigen hoek van Sicilië. Pesto alla trapanese is een rauwe saus, fijngestampt in een vijzel, van tomaat, amandelen, basilicum, pecorino, rode knoflook en olie. De traditionele partner is busiate, een verse pasta van harde-tarwegries, water en zout, gedraaid tot lange spiralen. De naam komt van busa, de stengel van een mediterraan gras waar het deeg vroeger omheen werd gewikkeld; koks in Trapani gebruiken vaak een breinaald. In 2025 kwam het woord busiata in de Zingarelli, een standaardwoordenboek van het Italiaans.
In Trapani vertelt men dat Genuese schepen die op weg uit het Oosten in de haven aanlegden, de Ligurische agliata meebrachten, een saus van knoflook en walnoten, en dat de plaatselijke zeelui die namaakten met wat ze hadden: tomaten en amandelen. Busiate met pesto alla trapanese staan op de lijst van traditionele Siciliaanse producten van het ministerie. In Trapani wordt het gerecht vaak geserveerd met gefrituurde aubergine of aardappel, of met kleine gefrituurde visjes. Busiate eet je ook met tomatensaus en gefrituurde aubergine, of met ragù.
In Trapani moet je ook couscous zoeken, dat mijn gids over eten behandelt, en de zoutpannen liggen vlak buiten de stad.
Anelletti al forno: de ovenpasta van Palermo
Anelletti al forno is het zondags- en feestdagengerecht van Palermo en zijn provincie: kleine pastaringetjes van ongeveer een centimeter doorsnee, in laagjes met vleesragù met erwten en kaas zoals caciocavallo, tuma of primosale, en gebakken tot een stevige timbaal. Gezinnen voegen hun eigen accenten toe, van ham of hardgekookt ei tot mozzarella of pecorino, en sommige versies bevatten gefrituurde aubergine. Omdat het lang duurt om te maken, is het een gerecht voor feestdagen.
Het reist goed, dus het is het gerecht dat Palermo meeneemt op uitstapjes, op Ferragosto (15 augustus) naar het strand en tijdens het feest van Santa Rosalia. Delicatessenwinkels en rosticcerie verkopen ook porties voor één persoon, timballetti, gebakken in kleine kegelvormige vormpjes, als lunch om mee te nemen. Zoek je Siciliaanse „pasta al forno”, dan is dit hem.
Pistachepasta uit Bronte
Op de hellingen van de Etna stopt het pistachestadje Bronte zijn groene noot niet alleen in zoetigheden maar ook in pasta: pennette met pistachesaus, spaghetti met pistachepesto en verse pasta van pistachemeel. Mijn gids over de pistache van Bronte legt uit wat die bijzonder maakt en wanneer het stadje haar viert.
Siciliaanse pasta per streek
| Gerecht | Waar het vandaan komt | Wat erin zit |
|---|---|---|
| Pasta alla Norma | Catania | Tomaat, gefrituurde aubergine, ricotta salata, basilicum |
| Pasta con le sarde | Heel Sicilië, vooral Palermo | Verse sardines, wilde venkel, ui, ansjovis, rozijnen, pijnboompitten, saffraan, geroosterd paneermeel |
| Busiate al pesto trapanese | Trapani | Rauwe saus van tomaat, amandelen, basilicum, pecorino, knoflook |
| Anelletti al forno | Palermo en provincie | Pastaringetjes, vleesragù met erwten, kaas, uit de oven |
| Pasta al pistacchio | Bronte en het Etnagebied | Pistachesaus of pistachepesto |
Mijn gidsen over Palermo, Cefalù en Monreale en over de Etna, Taormina, Catania en Siracusa beschrijven de steden zelf.
Zo maak je pasta con le sarde
Voor 4 personen | Voorbereiding ongeveer 40 min | Kooktijd ongeveer 45 min | Bron: GialloZafferano
Dit is de versie van GialloZafferano, samengevat, geen familiegeheim van mij. Die geeft alle hoeveelheden, dus daar kook je het best mee.
Ingrediënten
Voor de pasta en de saus
- 400 g spaghettoni
- 300 g verse sardines, om schoon te maken en te fileren
- 150 g wilde venkel
- 3 liter water, voor de venkel en daarna de pasta
- 100 g lente-ui
- 25 g rozijnen (in het origineel zwarte Siciliaanse)
- 20 g pijnboompitten
- 6 ansjovisfilets in olijfolie
- 0,5 g saffraandraadjes en 200 ml water
- Rode knoflook, gedroogde chilipeper, olijfolie en zout
Voor het krokante paneermeel
- 150 g paneermeel, het liefst van harde tarwe
- 30 g gezeefde tomaten
- 40 g olijfolie
- Knoflook, gedroogde oregano, peterselie en gedroogde chilipeper
Bereiding
- Maak de venkel schoon en verwijder de taaiste stelen. Kook hem in de 3 liter water, 3 tot 4 minuten als hij jong is, 10 tot 12 minuten als hij ouder is. Giet af en bewaar het water, want daarin kookt de pasta. Druk de venkel uit boven het water en hak hem fijn.
- Rooster de saffraandraadjes een paar minuten in een steelpannetje, voeg de 200 ml water toe en breng aan de kook. Zet het vuur uit en laat 15 tot 20 minuten trekken.
- Voor het krokante paneermeel: pureer de gezeefde tomaten, de olie, gehakte knoflook, oregano, chilipeper en peterselie, meng het paneermeel erdoor, wrijf het door een grove zeef en rooster het met wat zout in een droge pan tot het droog en krokant is.
- Maak de sardines schoon: snijd koppen en vinnen eraf, klap ze open als een boek, haal de graat eruit, spoel ze in ijswater, dep ze droog en snijd elke sardine in 3 stukken.
- Fruit de fijngehakte lente-ui in olie met gehakte knoflook en de ansjovis. Als de ansjovis uit elkaar valt, voeg je wat van de olie uit het potje en de chilipeper toe, daarna het saffraanwater, de pijnboompitten, de rozijnen, de venkel en de sardines. Breng op smaak met zout en voeg zo nodig water toe, tot de sardines net onder staan.
- Breng het venkelwater weer aan de kook, zout het en kook de spaghettoni. Giet ze af boven de saus, voeg nog wat olie toe, schep hooguit een minuut voorzichtig om en serveer meteen met het krokante paneermeel erover.
De oudere methode op de Italiaanse Wikipedia, gebaseerd op Siciliaanse kookboeken, noemt weinig hoeveelheden. Die gebruikt bucatini, kookt de venkel ongeveer 20 minuten, bakt de sardines kort in olie voordat ze in de saus gaan en laat de saus ongeveer 35 minuten pruttelen voordat de pasta erbij komt.
Pasta alla Norma: een eenvoudig recept
Voor 6 personen | Voorbereiding ongeveer 25 min | Kooktijd ongeveer 60 min | Bron: GialloZafferano
Dit is een standaardrecept, samengevat naar GialloZafferano, geen familiegeheim van mij. Het is genoeg voor 6 personen. De saus wordt van verse tomaten gemaakt en kookt langzaam, dus het is een gerecht voor de zomer, als tomaten en aubergines op Sicilië op hun best zijn.
Ingrediënten
- 500 g korte pasta (het recept gebruikt sedani rigati)
- 1 aubergine (GialloZafferano gebruikt de paarse soort uit Vittoria)
- 1,5 kg rijpe tomaten
- 150 g ricotta salata
- 4 teentjes knoflook
- 1 bos basilicum
- Zout, en olijfolie om te frituren
Bereiding
- Snijd de aubergine in plakken van ongeveer 8 mm, leg ze in een vergiet, bestrooi met zout en laat minstens 15 minuten staan.
- Halveer de tomaten en doe ze in een pan met een snufje zout, 3 teentjes knoflook en het grootste deel van de basilicum. Laat 30 minuten op laag vuur garen zonder iets toe te voegen; de tomaten geven hun eigen vocht af. Haal knoflook en basilicum eruit en draai de tomaten door een passe-vite.
- Doe de saus in een pan met het laatste teentje knoflook en een takje basilicum en laat nog 40 minuten dik inkoken, af en toe roerend.
- Spoel en droog de aubergine en frituur hem in porties in olijfolie van ongeveer 170 tot 180 °C tot hij goudbruin is. Laat uitlekken op keukenpapier.
- Haal de basilicum uit de saus en roer er een lepel van de frituurolie en wat rauwe olijfolie door.
- Kook de pasta al dente, giet af en schep hem kort om in de saus. Serveer met de gefrituurde aubergine, ruim geraspte ricotta salata en een blaadje basilicum.
Ricotta salata is de stevige, gezouten ricotta die mijn gids over Siciliaanse kaas uitlegt; je raspt hem, je verkruimelt hem niet.
Veelgestelde vragen
Wat is het bekendste Siciliaanse pastagerecht?
Pasta alla Norma uit Catania en pasta con le sarde, vooral verbonden met Palermo, zijn de twee bekendste. Norma is pasta met tomaat, gefrituurde aubergine, ricotta salata en basilicum; pasta con le sarde heeft verse sardines, wilde venkel, rozijnen, pijnboompitten en saffraan, met geroosterd paneermeel erop.
Waarom heet het pasta alla Norma?
Het is vrijwel zeker vernoemd naar Norma, de opera van Vincenzo Bellini, die in Catania werd geboren. Een verhaal zegt dat de toneelschrijver Nino Martoglio het gerecht „een Norma” noemde, oftewel een meesterwerk; een ander dat een kok het bedacht als eerbetoon aan de opera. Geen van beide verhalen is vastgelegd.
Welke pasta gebruik je voor pasta con le sarde?
Lange holle pasta van harde tarwe: bucatini, de iets dikkere perciatelli, of mezzani. Ze wordt gekookt in het water waarin de wilde venkel is gekookt.
Wat zijn busiate?
Een verse pasta uit Trapani van harde-tarwegries, water en zout, rond een dun stokje of een breinaald tot lange spiralen gedraaid. Traditioneel worden ze geserveerd met pesto alla trapanese, een rauwe saus van tomaat, amandelen, basilicum, knoflook en pecorino.
Wat is het verschil tussen pesto alla trapanese en pesto genovese?
Pesto alla trapanese is gebouwd op amandelen en tomaat, met basilicum, knoflook en pecorino, rauw fijngestampt. In Trapani vertelt men dat zeelui een Ligurische saus van knoflook en walnoten, meegebracht door Genuese schepen, aanpasten met plaatselijke amandelen en tomaten.
Wat is anelletti al forno?
De ovenpasta van Palermo: kleine pastaringetjes in laagjes met vleesragù, erwten en kaas, gebakken tot een stevige timbaal. Een feestdagengerecht, ook verkocht in porties voor één persoon die timballetti heten, en het eten dat Palermo op 15 augustus mee naar het strand neemt.
Is pasta con le sarde een seizoensgerecht?
Traditioneel wel. Het werd gemaakt van maart tot september, wanneer er verse sardines op de markt zijn en wilde venkel in het veld kan worden geplukt.
Bronnen en kleine lettertjes
- Pasta alla Norma (Italiaanse Wikipedia, voor het gerecht, de verhalen over de naam en de dag van de pasta alla Norma)
- Pasta con le sarde (Italiaanse Wikipedia, voor de ingrediënten, het seizoen, de varianten en de oudere methode)
- GialloZafferano: Pasta alla Norma (het hierboven samengevatte recept) en GialloZafferano: Pasta con le sarde (het hierboven samengevatte recept voor pasta con le sarde)
- Pesto alla trapanese en Busiate trapanesi (Italiaanse Wikipedia)
- Anelletti al forno (Italiaanse Wikipedia)
- Regione Siciliana: Prodotti agroalimentari tradizionali en de nationale PAT-lijst van het ministerie van Landbouw (officiële lijsten van traditionele producten: pasta con le sarde en busiate met pesto trapanese)
- Traditionele Siciliaanse voedingsproducten (PAT) (samenvatting van de lijst van het ministerie op Wikipedia)
- Bronte Insieme: Sagra del Pistacchio (voor de pistachepasta van Bronte)
Bronvermelding
Foto: 8w9d, CC0, via Wikimedia Commons.
Foto: Joy, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons.
Foto: 8w9d, CC0, via Wikimedia Commons.

