Wat is ongefilterde olijfolie?
In de molen gaat de olijvenpasta door een centrifuge die de olie scheidt van het water en de vaste delen. De olie die eruit komt, is niet helemaal schoon: er zweven fijne deeltjes vruchtvlees, schil en pitgruis in, plus microscopisch kleine druppels vruchtwater. Daardoor is hij troebel en heeft hij een diepe, ondoorzichtige groene of gouden kleur. Bottel je hem zo, dan heb je ongefilterde olijfolie, in Italië olio non filtrato of velato, gesluierd.
Filteren is toegestaan in elke vierge klasse. De Internationale Olijfraad omschrijft vierge olijfolie als olie die uitsluitend met mechanische of fysische middelen is gewonnen en alleen is gewassen, gedecanteerd, gecentrifugeerd en gefilterd. Filteren maakt een olie dus niet minder natuurlijk, en niet filteren maakt hem niet authentieker. De klasse wordt bepaald door de analyse en het proefpanel, zoals uitgelegd in extra vierge of gewone olijfolie. Een gefilterde en een ongefilterde olie van dezelfde olijven kunnen allebei extra vierge zijn.
Wat is het verschil tussen gefilterde en ongefilterde olijfolie?
Het Olive Center van UC Davis zette in 2015 het onderzoek naar filteren op een rij, en de conclusie was dat er geen eenvoudig antwoord is: filteren heeft goede, slechte en neutrale gevolgen, afhankelijk van de olie, de olijfsoort, het filter en hoe de olie bewaard wordt. Dit zijn de grote, praktische verschillen.
| Ongefilterde olijfolie | Gefilterde olijfolie | |
|---|---|---|
| Uiterlijk | Troebel, ondoorzichtig | Helder, glanzend |
| Kleur | Meestal groener | Iets lichter, minder groen |
| Bezinksel | Zakt binnen weken naar de bodem | Geen of heel weinig |
| Watergehalte | Hoger | Lager |
| Smaak, vers | Vaak voller en intenser | Afhankelijk van het filter soms iets zachter |
| Houdbaarheid | Korter: het best binnen een paar maanden op | Langer, als hij koel en donker staat |
| Typische voorbeelden | Olio nuovo, kleine producenten, olie van je eigen olijven | De meeste olie in flessen in de winkel |
Waar het om draait, zijn het water en de vaste deeltjes. Die bevatten enzymen en kunnen microben herbergen, en na verloop van tijd zetten ze de olie aan tot afbraak en gisting. Haal je ze weg, dan wordt de olie stabieler. Aan de andere kant zitten sommige natuurlijke stoffen die verse olie zijn bitterheid en pepertoon geven, dicht bij die waterdruppeltjes, dus filteren kan daar een beetje van wegnemen.
Hoe wordt olijfolie gefilterd?
Er zijn twee manieren om olie helder te krijgen: de zwaartekracht het werk laten doen, of hem door een filter persen.
- Laten bezinken (decanteren of overhevelen). De traditionele methode. De olie staat weken in tanks of kruiken, de vaste delen en het water zakken naar beneden en de heldere olie wordt bovenaf afgetapt, soms meerdere keren. Dat is goedkoop, maar traag, en bij elke overslag komt de olie in contact met lucht.
- Filterpersen. De olie wordt door lagen katoen of papier gepompt, soms met een droogmiddel, om water en fijne deeltjes te verwijderen.
- Filterhulpmiddelen. Cellulosevezels of heel zuivere diatomeeënaarde worden gebruikt voor een eerste, grove filtering van olie met veel vaste delen.
- Membraan-, zak- en inertgassystemen. Nieuwere installaties filteren grote hoeveelheden voorzichtig, en sommige werken met stikstof of argon zodat de olie zo min mogelijk zuurstof te zien krijgt.
De bewaarrichtlijnen van de IOC raden aan om zwevend water en microdeeltjes vóór het bottelen of lang bewaren eruit te filteren. Ze stellen dat dat sneller en beter werkt dan herhaald decanteren, en dat het contact met lucht tijdens het filteren zo klein mogelijk moet blijven. Ook moet olie pas worden verpakt na ten minste een grove filtering of een natuurlijke bezinking. De hele weg van olijf tot olie lees je in hoe olijfolie gemaakt wordt.
Is troebele olijfolie slecht?
Nee. Troebelheid alleen betekent niet dat olijfolie bedorven is, en de onderzoekers van UC Davis noemen "troebele olie of bezinksel betekent dat de olie slecht is" een veelvoorkomende mythe. Olie kan om twee heel verschillende redenen troebel zijn:
- Hij is ongefilterd. De waas bestaat uit olijfdeeltjes en water. Die blijft tot ze bezinken, en dat duurt weken.
- Hij is koud. In een koude ruimte, en zeker in de koelkast, gaan de natuurlijke wassen en de vastere vetten in elke olijfolie, gefilterd of niet, kristalliseren: als waas, witte vlokjes of een dikke laag. Op kamertemperatuur wordt de fles weer helder. Dat kan geen kwaad.
Of olie goed is, vertelt je neus je. Ranzige olie ruikt naar waskrijt, stopverf of oude noten; gegiste olie ruikt muf, modderig, naar azijn of wijn. Ruikt troebele olie fris, groen en fruitig, dan is er niets aan de hand. Echte olijfolie herkennen legt uit waarom troebelheid en de koelkasttest niets zeggen over of olie echt is.
Wat is het bezinksel onder in mijn olijfolie?
Bij ongefilterde olie is de laag op de bodem wat er eerst in zweefde: olijfdeeltjes en water die langzaam zakken. Een paar weken na het malen kan een fles een zichtbare laag zacht, groenig of bruinig bezinksel hebben, met helderdere olie erboven. Het is geen vuil en het is niet schadelijk.
Het wordt wel belangrijk als het te lang blijft staan. Het bezinksel is nat en zit vol olijfmateriaal, en in de loop van maanden kan het zonder lucht gaan gisten. Professionele proevers hebben een naam voor de fout die zo ontstaat. De proefmethode van de IOC beschrijft het gebrek muf/bezinksel (fusty/muddy sediment) als de smaak van olie die in tanks en vaten in contact is gebleven met het bezinksel, dat anaeroob is gaan gisten. De drab kan dus uiteindelijk de heldere olie erboven aantasten, en daarom halen molens en zorgvuldige huishoudens de olie ervan af.
Een ander soort neerslag is het witte, wasachtige laagje dat je na koud weer ook in gefilterde olie kunt zien. Dat zijn natuurlijke wassen en vaste vetten, en die lossen weer op als de olie warmer wordt.
Hoe lang is ongefilterde olijfolie houdbaar?
Korter dan gefilterde. UC Davis wijst erop dat te veel vocht en bezinksel een olie een vrij korte houdbaarheid van maar een paar maanden kunnen geven. Als vuistregel:
- Ongefilterde olie op zijn bezinksel: het best binnen ongeveer drie tot vier maanden na het malen op, en dan is zijn frisse, peperige karakter ook op zijn sterkst.
- Ongefilterde olie, van het bezinksel afgegoten: blijft merkbaar beter goed en kan vele maanden lekker blijven als hij koel en donker in een volle, afgesloten verpakking staat.
- Gefilterde olie: ongeopend en goed bewaard meestal 18 maanden tot twee jaar na het bottelen, geopend veel korter.
Het onderzoek is niet eenzijdig. In sommige bewaarproeven werden gefilterde en ongefilterde olie van dezelfde soort rond dezelfde tijd ranzig, en in verschillende studies verloren de gefilterde oliën hun natuurlijke fenolische verbindingen sneller. Bewaren telt zwaarder dan filteren: warmte, licht en lucht bederven ze allebei. Hoe lang is olijfolie houdbaar? gaat uitgebreid in op bewaren, ook in een heet klimaat als het onze, waar het in de zomer 40°C wordt.
Zo giet je ongefilterde olijfolie af van het bezinksel

Koop je olie rechtstreeks bij een molen of producent in een grote verpakking, dan kun je hem makkelijk zelf laten bezinken. In Italië heet dat overgieten travaso, en het is een routineklus in huishoudens die een jaarvoorraad olie in huis hebben.
- Laat hem rusten. Zet de verpakking na het malen twee tot vier weken stil op de koelste donkere plek die je hebt. Niet verplaatsen, niet schudden.
- Zet schone, helemaal droge verpakkingen klaar. Donkere glazen flessen of roestvrij staal. Elk restje water erin maakt het werk ongedaan.
- Giet of hevel voorzichtig over. Kantel de olie langzaam in een trechter, of hevel hem over met een schone slang die geschikt is voor levensmiddelen, en stop als de troebele laag de hals bereikt. Laat de laatste paar centimeter staan.
- Vul de verpakkingen tot bovenaan en sluit ze af. Minder lucht betekent langzamere oxidatie.
- Gebruik het troebele restje snel. Het is prima eetbaar, dus gebruik het de komende dagen in de keuken in plaats van het te bewaren.
- Herhaal als het nodig is. Vormt zich na nog een maand een tweede, dunnere laag, giet dan opnieuw af.
Thuis door een koffiefilter of doek filteren kan, maar het gaat traag en de olie staat al die tijd bloot aan lucht, dus zorgvuldig afgieten is meestal de betere keuze.
Is ongefilterde olijfolie beter?
Dat hangt af van wanneer je hem eet. Verse ongefilterde olie is in de eerste weken na het malen vaak de levendigste olie die je ooit proeft: groen, grassig, bitter en peperig. Veel mensen kopen hem precies daarom. Maar voor olie die een jaar in een winkelschap of in je kast moet staan, is gefilterde olie de veiligere keuze, omdat die veel minder snel een modderige, gegiste smaak krijgt.
De studies naar smaak zijn verdeeld. Sommige vonden dat filteren fruitigheid, bitterheid en pepertoon verminderde; andere vonden geen verschil, of zelfs een iets frisser profiel omdat het filteren het materiaal weghaalde dat bijsmaken veroorzaakt. Filteren kost producenten bovendien geld aan apparatuur, arbeid en tijd, dus het is geen bezuinigingsstap. Het belangrijkst zijn de kwaliteit van de olijven, hoe snel ze gemalen zijn en hoe vers de olie is als je hem opent. Waar je op kunt letten, lees je in olijfolie uit de supermarkt of van de boer.
Ongefilterde olie, olio nuovo en de oogst hier
De bekendste ongefilterde olie is olio nuovo, olie van de nieuwe oogst, die vanaf eind oktober binnen enkele dagen of weken na het malen wordt verkocht. Hij is bedoeld om jong, troebel en fel te eten; olijfolie van de nieuwe oogst legt uit waarom hij zo groen en peperig is.
Rond Mazara del Vallo brengen mensen met een paar bomen hun olijven naar een molen in de buurt en nemen ze hun eigen olie mee naar huis. Al vroeg ben ik bij een molen in de buurt geweest en kwam ik thuis met 10 liter van hun Nocellara extra vierge, een heel gewone hoeveelheid op Sicilië, en bij zulke hoeveelheden hoort bewaren en laten bezinken er gewoon bij. Heb je olie van je eigen olijven, vraag dan aan de molen of hij gefilterd is; zo niet, dan is het bezinken aan jou. De hele oogstdag lees je in olijfolie oogsten op Sicilië, en over de soort in Nocellara del Belice-olijven.
Veelgestelde vragen
Kun je ongefilterde olijfolie gewoon eten?
Ja. De troebelheid bestaat uit piepkleine deeltjes olijf en waterdruppeltjes uit de vrucht. Het is dezelfde olie, alleen niet geklaard. Het enige risico gaat om de kwaliteit: blijft ongefilterde olie maandenlang op zijn bezinksel staan, dan kan hij gaan gisten en muf of modderig smaken.
Waarom zit er bezinksel in mijn olijfolie?
In ongefilterde olie zakken de deeltjes en het water die hem troebel maakten naar de bodem, en dat duurt een paar weken. In gefilterde olie is een wit of wasachtig laagje na koud weer uitgekristalliseerde natuurlijke was en vast vet, dat weer oplost als de olie warmer wordt.
Moet je ongefilterde olijfolie schudden?
Nee. Door te schudden meng je het bezinksel weer door de olie. Laat de fles staan, schenk voorzichtig van bovenaf, en als je bij de troebele laag komt, gebruik dat laatste deel dan snel in de keuken.
Hoe lang blijft ongefilterde olijfolie goed?
Het best binnen ongeveer drie tot vier maanden na het malen als hij op zijn bezinksel blijft staan. Afgegoten in een schone, volle, afgesloten verpakking en koel en donker bewaard blijft hij veel langer goed. Gefilterde olie blijft ongeopend meestal 18 maanden tot twee jaar goed.
Is ongefilterde olijfolie extra vierge?
Dat kan. Filteren is toegestaan in elke vierge klasse en heeft er geen invloed op. Of een olie, gefilterd of niet, extra vierge is, hangt af van een laboratoriumanalyse en een proefpanel.
Haalt filteren smaak uit olijfolie?
Soms een beetje. Sommige studies vonden gefilterde olie iets minder fruitig, bitter en peperig, andere vonden geen verschil. Filteren haalt ook het materiaal weg dat later muffe of gegiste smaken kan geven, dus na een jaar kan een gefilterde olie beter smaken dan een ongefilterde.
Kun je olijfolie thuis filteren?
Je kunt hem door een koffiefilter of fijne doek gieten, maar dat gaat heel traag en de olie staat de hele tijd bloot aan lucht. Meestal is het beter om de olie een paar weken te laten bezinken en de heldere olie er bovenaf af te gieten.
Waarom wordt olijfolie troebel in de koelkast?
Omdat natuurlijke wassen en de vastere vetten in olijfolie in de kou kristalliseren. Dat gebeurt bij gefilterde en ongefilterde olie en kan geen kwaad. Laat de fles op kamertemperatuur komen en hij wordt weer helder.
Bronnen en kleine lettertjes
- UC Davis Olive Center: Filter or Not? Overzicht van de invloed van filteren op extra vierge olijfolie, 2015 (Engels)
- UC Davis, UC Food Quality: mythes en feiten over olijfolie (Engels)
- Internationale Olijfraad: richtlijnen voor het bewaren van olijfolie (Engels)
- Internationale Olijfraad: methode voor de organoleptische beoordeling van vierge olijfolie (Engels)
- Internationale Olijfraad: benamingen en definities van olijfolie
De bewaartijden zijn algemene richtlijnen; elke olie is anders, en de geur is de laatste test.
Bronvermelding
Foto: Fulvio Ciccolo, Unsplash-licentie, via Unsplash.
Foto: Bret Lama, Unsplash-licentie, via Unsplash.

