Is honing over de datum nog goed?
Honing verloopt niet zoals melk of vlees. Goed gerijpte honing in een gesloten pot wordt met de jaren niet onveilig. Wat hij wel doet, langzaam, is veranderen: hij wordt donkerder, het aroma vervaagt en de meeste honing kristalliseert. Een pot die een paar jaar in een koele kast heeft gestaan, is meestal nog prima te eten, alleen minder geurig dan vers.
Misschien heb je gelezen dat er eetbare honing is gevonden in oude Egyptische graven. Dat verhaal wordt vaak herhaald, maar ik heb er geen archeologisch verslag bij gevonden waar ik op zou vertrouwen, dus ik zie het als een mooi verhaal en niet als bewijs. De echte redenen waarom honing goed blijft, zijn goed bekend en staan in het volgende deel.
Er is één eerlijke kanttekening. "Honing blijft eeuwig goed" klopt alleen zolang het honing blijft: rijp, afgesloten en droog. Voeg je water toe, laat je de deksel eraf in een vochtige keuken, of is de honing te vroeg uit de kast gehaald, dan kan hij gaan gisten.
Waarom is honing zo lang houdbaar?
Dit is voedingschemie, en het is dezelfde reden waarom jam en gedroogd fruit lang goed blijven. Een paar dingen werken samen:
- Heel weinig water. Rijpe honing bevat meestal ongeveer 17 tot 18% water, en de EU-wet begrenst dat voor de meeste honing op 20%. De rest is vooral suiker.
- Suiker houdt dat water vast. Met zoveel opgeloste suiker is er bijna geen vrij water dat microben kunnen gebruiken. Wetenschappers meten dat als wateractiviteit: honing zit op ongeveer 0,5 tot 0,65, ver onder het niveau dat de meeste bacteriën nodig hebben om te groeien. Microben die in honing terechtkomen, verliezen water aan de honing en kunnen zich niet vermenigvuldigen.
- Zuurgraad. Honing is zuur, meestal ongeveer pH 3,2 tot 4,5, vooral door gluconzuur.
- Een enzym van de bijen. Bijen voegen het enzym glucose-oxidase toe aan nectar. Dat zet een beetje glucose om in gluconzuur en vormt daarbij kleine hoeveelheden waterstofperoxide. In rijpe honing is het enzym grotendeels inactief en het wordt actief als honing verdund wordt, wat onder meer de nectar beschermt terwijl de bijen hem nog drogen.
Het risicoprofiel van de Britse Food Standards Agency over honing noemt precies deze factoren: veel suiker die de wateractiviteit verlaagt, een lage pH en waterstofperoxide. Niets hiervan is een reden om honing als iets anders dan voedsel te zien. Het verklaart alleen waarom een pot goed blijft. Hoe bijen van waterige nectar deze houdbare voorraad maken, lees je in hoe bijen honing maken.
Wat betekent de houdbaarheidsdatum op honing?
Honing in het Verenigd Koninkrijk en de EU krijgt een ten minste houdbaar tot-datum, geen te gebruiken tot-datum. Een te gebruiken tot-datum gaat over veiligheid, een ten minste houdbaar tot-datum over kwaliteit. Afvullers kiezen die datum zelf, en voor honing ligt hij vaak rond twee jaar na het afvullen, soms later.
Honing die een paar maanden of zelfs jaren over de datum is en gesloten en droog heeft gestaan, kun je meestal gewoon eten. Controleer hem zoals elke pot: kijk naar het oppervlak, ruik eraan en proef een beetje. Ziet hij eruit en ruikt hij als honing, dan is het honing. Is hij schuimig, zuur of beschimmeld, gooi hem dan weg. Wat er verder wel en niet op het etiket moet staan, lees je in honingetiketten uitgelegd.
Hoe zie je of honing bedorven is?
Als honing bederft, is dat bijna altijd door gisting. Honing bevat van nature een paar suikertolerante gisten. In droge honing slapen die. Stijgt het watergehalte, door onrijpe honing, vochtige lucht of een natte lepel, dan worden ze actief en zetten ze suiker om in alcohol en koolzuur. De tekenen:
- Schuim op het oppervlak, of een laagje kleine belletjes.
- Een zure, gistige, bierachtige of azijnachtige geur, en een scherpe, prikkelende smaak.
- Een dun, waterig laagje dat zich bovenop afscheidt.
- Een deksel die bolt of sist bij het openen, door het gas.
- Zelden schimmel op het oppervlak, meestal waar water of kruimels in de pot kwamen.
| Watergehalte | Kans op gisting | Wat het betekent |
|---|---|---|
| Ongeveer 17% of minder | Heel klein | Normaal voor goed gerijpte, verzegelde honing |
| Ongeveer 17 tot 19% | Hangt af van gisten en bewaren | Gesloten, droog en niet te warm bewaren |
| Boven ongeveer 19% | Groot | Gaat op den duur waarschijnlijk gisten; snel opmaken |
| Boven 20% | Groot | Boven de wettelijke grens voor de meeste honing |
Volgens de EU-honingrichtlijn mag honing niet aan het gisten zijn, en honing die dat wel is, mag alleen als bakkershoning worden verkocht, voor verwerking in de industrie. Thuis zou ik honing die zuur ruikt of schimmel vertoont niet eten maar weggooien. Imkers voorkomen het probleem door alleen rijpe, verzegelde honing te oogsten, zoals ik uitleg in wanneer je honing oogst.
Is gekristalliseerde honing een teken dat hij bedorven is?
Nee. Kristallisatie, als honing dik, korrelig of vast wordt, is natuurlijk en geen teken dat honing bedorven is. Het gebeurt omdat honing meer glucose bevat dan opgelost kan blijven, en het gaat sneller bij rauwe honing en in koele ruimtes. Witte strepen of een ijzige waas tegen het glas horen bij hetzelfde proces.
De enige uitzondering is half vaste honing die al aan de natte kant was: de vloeistof tussen de kristallen houdt iets meer water over, waardoor hij kan gaan gisten, en een zure geur of schuim bovenop is het teken. Hoe je vaste honing weer vloeibaar maakt en waarom sommige honing in dagen vast wordt, lees je in waarom honing kristalliseert.
Blijft de ene honing langer goed dan de andere?
Ja, een beetje. Alle rijpe honing blijft goed, maar een paar verschillen zijn handig om te weten:
- Rauwe en verwarmde honing. De FSA merkt op dat honing verwarmd kan worden om de gisten te doden die bederf veroorzaken. Verwarmde, fijn gefilterde honing gaat daarom iets minder snel gisten en blijft langer vloeibaar. Rauwe honing houdt zijn gisten en stuifmeel, dus is meer afhankelijk van rijp oogsten en droog bewaren, en wordt meestal eerder vast.
- Heidehoning. De EU-regels staan tot 23% water toe in plaats van 20%, dus die vraagt wat meer zorg om gisting te voorkomen.
- Crèmehoning. Honing die bewust tot fijne kristallen is geroerd, blijft net zo goed als vloeibare honing. Bewaar hem koel genoeg zodat hij niet half smelt en scheidt.
- Raathoning. Verzegelde raat blijft goed in een gesloten doos. Aangesneden raat kan honing lekken en aan de randen uitdrogen, dus houd hem afgedekt.
- Honing met toevoegingen. Honing met fruit, noten, kruiden of knoflook erdoor is niet meer alleen honing. Stukjes voedsel brengen water mee, dus volg het etiket en wees voorzichtig met zelfgemaakte mengsels.
Moet honing na opening in de koelkast?
Nee. Honing blijft na opening prima goed op kamertemperatuur, en de koelkast doet hem geen goed: hij wordt stijf en lastig te scheppen, en koel bewaren helpt hem op den duur kristalliseren. Na opening tellen twee dingen: vocht en hygiëne.
- Draai de deksel goed dicht. Honing is hygroscopisch, wat betekent dat hij vocht uit de lucht trekt. Open in een dampige keuken kan hij genoeg water opnemen om te gaan gisten. Hij neemt ook sterke geuren op.
- Gebruik een schone, droge lepel. Water, boter, broodkruimels en druppels thee zijn de gebruikelijke manier waarop bederf begint.
- Vul een oude pot niet bij met nieuwe honing. Maak eerst de ene pot op voor je aan de volgende begint.
Invriezen kan geen kwaad voor honing en raat, en sommige mensen vriezen overgebleven raat in zodat die niet vast wordt.
Hoe bewaar je honing?

- Verpakking: glazen potten of voedselveilige plastic bakjes met een goed sluitende deksel. Honing is zuur, dus bewaar hem niet lang in onbeklede metalen bakken die ermee kunnen reageren.
- Temperatuur: een gewone kast, het liefst onder ongeveer 20 tot 25°C. Gelijkmatig is beter dan afwisselend warm en koud.
- Licht: uit de directe zon, die de pot opwarmt.
- Weg van warmte: niet op een plank boven het fornuis, naast de oven of op een zonnige vensterbank.
| Situatie | Hoe lang het goed blijft | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Gesloten pot, koele kast | Jaren | Smaak en kleur veranderen langzaam |
| Geopende pot, deksel erop, kamertemperatuur | Vele maanden tot jaren | Gebruik een schone, droge lepel |
| Pot open of op een vochtige plek | Kan gaan gisten | Honing trekt vocht aan |
| In de koelkast | Blijft goed, maar stijf en sneller vast | Niet nodig |
| Maandenlang boven ongeveer 30°C | Veilig, maar verliest kwaliteit | Wordt donkerder; aroma vervaagt; HMF stijgt |
Bederft honing bij warm weer?
Warmte maakt honing niet onveilig, maar laat hem wel snel verouderen. Warmte maakt honing donkerder, dempt het aroma en laat langzaam een stof stijgen die hydroxymethylfurfural (HMF) heet. De FSA merkt op dat HMF niet in verse honing zit, maar ontstaat bij lang bewaren of verhitten. Daarom wordt HMF gebruikt als maat voor versheid: de EU-regels staan voor de meeste honing hooguit 40 mg/kg toe, en 80 mg/kg voor honing uit tropische klimaten.
In het binnenland van West-Sicilië, waar mijn villa staat, wordt het in juli en augustus 40°C, en een kamer zonder airco kan wekenlang boven 30°C blijven. In zulke hitte is het advies om honing op de koelste plek in huis te bewaren, het liefst onder ongeveer 25°C: een kamer met dikke muren op de begane grond of een kelder zonder zon, nooit in een hete auto of schuur. Omdat we off grid leven, moet het huis zelf koel blijven, zoals ik beschrijf in off grid leven op Sicilië. Dezelfde logica geldt voor olijfolie, zie hoe lang olijfolie goed blijft.
Warmte wordt ook bewust gebruikt: veel supermarkthoning wordt bij het afvullen verwarmd zodat hij langer vloeibaar blijft, wat smaak en enzymen beïnvloedt. Het verschil staat in rauwe honing of supermarkthoning.
Mogen baby's honing?
Pas als ze ouder zijn dan 12 maanden. De Britse gezondheidsdienst NHS raadt aan een kind pas honing te geven als het ouder is dan één jaar, omdat honing soms sporen kan bevatten van de bacteriën die botulisme veroorzaken. In de onrijpe darm van een baby kunnen die sporen uitgroeien en gif maken, met zuigelingenbotulisme als gevolg, dat zeldzaam maar ernstig is. De FSA geeft hetzelfde advies.
Dit heeft niets te maken met bedorven honing: de sporen kunnen in verse, prima honing zitten, rauw of bewerkt, en de lage wateractiviteit van honing houdt ze tegen in de pot, maar niet in de darm van een zuigeling. Doe dus geen honing in babyvoeding, drinken of op een speen voor een kind jonger dan 12 maanden. Vanaf één jaar is honing prima als onderdeel van gewoon eten. Zie het advies van de NHS over voedsel dat je baby's beter niet geeft voor de volledige lijst.
Veelgestelde vragen
Is honing onbeperkt houdbaar?
Wat veiligheid betreft wel. Rijpe honing die gesloten en droog wordt bewaard, blijft jarenlang eetbaar. Smaak, aroma en kleur veranderen langzaam en de meeste honing kristalliseert, dus de datum op de pot gaat over kwaliteit, niet over veiligheid.
Kun je honing eten na de houdbaarheidsdatum?
Meestal wel. De ten minste houdbaar tot-datum gaat over kwaliteit. Is de honing gesloten en droog bewaard en ziet, ruikt en smaakt hij nog als honing, dan is hij goed. Is hij schuimig, ruikt hij zuur of zit er schimmel op, gooi hem dan weg.
Hoe weet je of honing slecht is geworden?
Let op schuim of belletjes aan het oppervlak, een waterig laagje bovenop, een bolle deksel, of een zure, gistige of alcoholische geur. Dat zijn tekenen van gisting. Schimmel komt zelden voor. Kristallisatie alleen is geen teken van bederf.
Waarom schuimt of prikt mijn honing?
Waarschijnlijk gist hij. Honing met te veel water, omdat hij onrijp is geoogst of er vocht bij kwam, laat natuurlijke gisten suiker omzetten in alcohol en gas. Een dun wit schuimlaagje op vers afgevulde rauwe honing kan ook onschuldig zijn: opstijgende luchtbelletjes en fijne was. Ruik eraan: zuur betekent gegist.
Kun je gegiste honing nog eten?
Gegiste honing mag in de EU en het VK niet meer als gewone honing worden verkocht, alleen als bakkershoning voor verwerking in de industrie. Thuis geldt een voorzichtige regel: ruikt honing zuur of naar alcohol, prikt hij of zit er schimmel op, gooi hem dan weg in plaats van hem op te eten.
Hoe lang blijft honing goed na opening?
Vele maanden tot jaren, zolang de deksel er goed op gaat en er alleen schone, droge lepels in komen. Honing neemt vocht uit de lucht op, dus een open pot in een vochtige keuken is de meest voorkomende oorzaak van gisting.
Kun je honing invriezen?
Ja. Invriezen kan honing en raathoning geen kwaad en voorkomt dat hij vast wordt zolang hij bevroren is. Laat de pot met de deksel erop weer op kamertemperatuur komen, zodat er geen condens in komt.
Bederft honing door warmte?
Hij wordt er niet onveilig van, maar lange periodes boven ongeveer 25 tot 30°C maken hem donkerder, dempen het aroma en verhogen het HMF-gehalte, een maat voor leeftijd en verhitting. Bewaar honing koel en uit de zon, zeker in een warm klimaat.
Vanaf welke leeftijd mag een kind honing?
Vanaf 12 maanden. De NHS en de Britse Food Standards Agency raden af om baby's jonger dan een jaar honing te geven, omdat er soms sporen in kunnen zitten van de bacteriën die zuigelingenbotulisme veroorzaken.
Waarom gaat honing niet schimmelen?
Omdat er zo weinig vrij water in zit. Rijpe honing bevat ongeveer 17 tot 18% water, gebonden door suiker, en hij is zuur, dus schimmels en bacteriën kunnen er niet in groeien. Schimmel verschijnt alleen als er water, kruimels of ander voedsel in de pot komt.
Bronnen en kleine lettertjes
- Richtlijn 2001/110/EG van de Raad inzake honing (watergehalte, HMF-grenzen, gegiste honing en bakkershoning)
- Food Standards Agency (VK): risicoprofiel honing (2024)
- NHS (VK): voedsel dat je baby's en jonge kinderen beter niet geeft
- NHS (VK): botulisme
- GOV.UK: voedseletiketten, waaronder ten minste houdbaar tot en te gebruiken tot
- Zuigelingenbotulisme: op zoek naar sporen van Clostridium botulinum (overzichtsartikel, onder meer over de wateractiviteit van honing)
Bewaartijden zijn algemene richtlijnen voor rijpe, goed bewaarde honing; ruikt een pot zuur of zit er schimmel op, gooi hem dan weg.
Bronvermelding
Foto: Benyamin Bohlouli, Unsplash-licentie, via Unsplash.
Foto: Abhishek Tiwari, Unsplash-licentie, via Unsplash.

