Wat is marsalawijn?
Marsala is een vino liquoroso, een versterkte wijn: een droge witte of rode basiswijn waaraan wijnalcohol of druivenbrandewijn wordt toegevoegd, waarna hij op hout rijpt. Hij is genoemd naar de stad Marsala op de westpunt van Sicilië en is wettelijk beschermd. Alleen wijn die volgens de regels van de Marsala DOC is gemaakt, van druiven uit de provincie Trapani, mag als Marsala worden verkocht.
De hoofdzaken uit het officiële productiereglement:
- De druiven moeten uit de provincie Trapani komen, met uitzondering van de gemeenten Pantelleria, Favignana en Alcamo.
- Gouden en amberkleurige Marsala worden gemaakt van Grillo, Catarratto, Inzolia (Ansonica) en Damaschino. Rode Marsala gebruikt Perricone, Nero d'Avola en Nerello Mascalese, met maximaal 30 procent witte druiven.
- Al het werk, van het persen van de druiven tot het bottelen, moet binnen het productiegebied gebeuren.
- De uiteindelijke wijn is sterk: minstens 17,5 procent alcohol voor Marsala Fine en 18 procent voor de andere categorieën.
- De rijping moet in houten vaten gebeuren, bij voorkeur van eiken- of kersenhout.
Marsala werd in 1969 een DOC, en de regels werden herschreven onder een wet uit 1984 die speciaal aan deze wijn is gewijd. De huidige versie van het reglement werd op 1 juli 2025 goedgekeurd door het Italiaanse ministerie van Landbouw en geldt vanaf het wijnjaar 2025 tot 2026. Alles op deze pagina over categorieën, rijping en suiker komt uit die tekst.
Waar komt marsalawijn vandaan? Een korte geschiedenis

Rond Marsala werd al lang wijn gemaakt voordat de Britten kwamen. Plaatselijke boeren lieten hun wijn in perpetuum rijpen: elk jaar tapten ze wat wijn uit het vat en vulden het aan met de nieuwe oogst, zodat het vat altijd een mengsel van veel jaren bevatte, dat bovenin langzaam oxideerde aan de lucht.
Het verhaal dat de meeste mensen vertellen begint in 1773, toen John Woodhouse, een koopman uit Liverpool, de plaatselijke wijn proefde en zag dat hij leek op de madeira en port die de Britten al dronken. Om hem de zeereis te laten overleven, voegde hij druivenalcohol toe. De handel kwam op gang tijdens de Napoleontische oorlogen, toen Nelson bij de firma Woodhouse Marsala bestelde voor de Royal Navy; hij wordt vaak geciteerd met de woorden dat de wijn goed genoeg was voor de tafel van elke gentleman.
In 1806 arriveerde Benjamin Ingham uit Yorkshire, die een concurrerend bedrijf opzette; zijn erfgenamen, de familie Whitaker, speelden later een grote rol in de geschiedenis van de streek. In 1833 kocht Vincenzo Florio, een in Calabrië geboren ondernemer die in Palermo was gevestigd, grond tussen de bagli van Woodhouse en Ingham en stichtte wat nu Cantine Florio is, het eerste grote marsalahuis in Italiaanse handen. In 1853 verscheepten de drie firma's samen duizenden vaten per jaar.
Garibaldi en zijn Duizend landden in 1860 bij Marsala, op weg naar de eenwording van Italië, en een traditionele zoete stijl van Marsala Superiore heet op het etiket nog altijd G.D., Garibaldi Dolce. In de twintigste eeuw raakte de wijn de weg kwijt: goedkopere productie, veel suiker en gearomatiseerde versies maakten er bij veel mensen een kookingrediënt van. De DOC van 1969 en de strengere wet van 1984 waren pogingen om de reputatie te herstellen, en vandaag maakt een aantal producenten weer serieuze, lang gerijpte Marsala.
Voor het bredere verhaal van de vele heersers van het eiland, zie mijn stuk over het verleden en de macht van Sicilië.
Hoe wordt marsalawijn gemaakt?
Marsala maken begint zoals elke witte wijn. De druiven, die minstens 13 procent potentieel alcoholgehalte moeten halen, worden geperst en vergist tot een droge basiswijn. Het verschil komt daarna, in een stap die de producenten de concia noemen, waarbij de wijn wordt versterkt en, voor sommige stijlen, gezoet en gekleurd. Het reglement staat daarvoor drie ingrediënten toe:
- Wijnalcohol of druivenbrandewijn, om de sterkte op te voeren tot 17,5 of 18 procent en meer.
- Sifone (ook mistella genoemd): most van marsaladruiven waaraan alcohol is toegevoegd om de gisting te stoppen, zodat de natuurlijke druivensuiker behouden blijft. Hij wordt gebruikt om te zoeten.
- Mosto cotto: druivenmost die urenlang boven een vuur is ingekookt tot hij donker is en op karamel lijkt. Hij geeft kleur en een toon van gebrande suiker.
Marsala Vergine mag geen van de laatste twee bevatten: het is alleen basiswijn, alcohol en tijd, en daarom is hij altijd droog. Na de concia rijpt de wijn in houten vaten, en de rijpingsklok begint te lopen op de dag dat de concia klaar is. Alleen Marsala Fine mag zijn eerste vier maanden in andere vaten doorbrengen, zoals stalen tanks.
Het reglement staat toe dat Vergine als Soleras wordt geëtiketteerd, een knipoog naar de oude eeuwigdurende manier van rijpen, maar een solerasysteem is niet verplicht. De praktijk verschilt per huis: sommige producenten houden eeuwigdurende vaten of vaten in solerastijl aan, waarbij oudere wijn met jongere wordt aangevuld, terwijl andere aparte partijen laten rijpen en die voor het bottelen samenvoegen. Hoe dan ook verdampt er tijdens het rijpen wat wijn door het hout, waardoor wat overblijft geconcentreerder wordt.
Welke soorten Marsala zijn er? Kleur, leeftijd en zoetheid

Op elke fles Marsala moet de leeftijdscategorie staan, en ook kleur en zoetheid mogen vermeld worden. Lees die drie dingen en je weet wat erin zit.
Leeftijdscategorieën
| Categorie | Minimale rijping | Minimaal alcoholgehalte | Goed om te weten |
|---|---|---|---|
| Fine | 1 jaar | 17,5% | De alledaagse Marsala en kookmarsala; mag I.P. (Italia Particolare) op het etiket hebben |
| Superiore | 2 jaar | 18% | Kan droog, halfdroog of zoet zijn; mag S.O.M., G.D. of L.P. op het etiket hebben |
| Superiore Riserva | 4 jaar | 18% | Een langer gerijpte Superiore |
| Vergine, of Soleras | 5 jaar | 18% | Geen ingekookte most of sifone; altijd droog |
| Vergine Stravecchio, of Vergine Riserva | 10 jaar | 18% | De oudste en meest complexe categorie |
De oude lettercodes zijn nog toegestaan op etiketten: I.P. voor Italia Particolare op Fine; en op Superiore S.O.M. voor Superiore Old Marsala, L.P. voor London Particular en G.D. voor Garibaldi Dolce. Een Marsala die minstens aan de regels voor Superiore voldoet, mag ook Vecchio heten, en een jaartal op het etiket verwijst naar het jaar van de laatste concia.
Kleuren
- Oro (goud): goudkleurig, van witte druiven. Ingekookte most is niet toegestaan in Fine of Superiore oro.
- Ambra (amber): amberkleurig, van witte druiven. Bij Fine en Superiore komt de amberkleur van ingekookte most, volgens de wet minstens 1 procent.
- Rubino (robijn): robijnrood van blauwe druiven, met de jaren amberkleurig. Ingekookte most is niet toegestaan in Fine of Superiore rubino.
Zoetheid
- Secco (droog): minder dan 40 gram suiker per liter.
- Semisecco (halfdroog): tussen 40 en 100 gram per liter.
- Dolce (zoet): meer dan 100 gram per liter.
Vergine en Vergine Stravecchio zijn altijd droog, omdat het reglement de zoetende ingrediënten verbiedt. Fine en Superiore kunnen alle drie zijn.
Wat geen Marsala is
Gearomatiseerde producten zoals Marsala met ei, amandel of koffie zijn geen Marsala DOC. Volgens de Italiaanse wet worden ze verkocht als gearomatiseerde wijnen; de stijl met eiercrème heet Cremovo en moet voor minstens 80 procent uit Marsala bestaan.
Droge of zoete Marsala: welke gebruik je?
De eenvoudigste regel: droog voor hartig, zoet voor dessert. Recepten van buiten Italië zeggen vaak gewoon Marsala, dus het helpt om te weten wat de kok waarschijnlijk bedoelde.
- Droge (secco) Marsala is die voor kip of kalfsvlees met marsala, champignonsauzen, jus en gestoofd vlees. Hij geeft een nootachtige diepte die aan rozijnen doet denken, zonder het gerecht zoet te maken.
- Zoete (dolce) Marsala past bij zabaglione, tiramisu, gepocheerd fruit, het drenken van biscuit en om over ijs te sprenkelen. Veel klassieke Italiaanse dessertrecepten gaan ervan uit.
- Halfdroge (semisecco) zit ertussenin en werkt in beide, handig als je maar één fles wilt.
Wordt een recept voor een hartige saus te zoet en plakkerig, dan is de gebruikelijke reden dat er een zoete Marsala is gebruikt waar een droge bedoeld was. Kijk op het etiket naar secco, semisecco of dolce voordat je koopt.
Koken met marsalawijn
Om mee te koken volstaat een gewone Marsala Fine of Superiore. Je hebt geen Vergine nodig; zijn subtiliteit gaat in een hete pan verloren, en hij kost een veelvoud.
Kip of kalfsvlees met marsala
Het bekendste gerecht in het buitenland, en familie van de Italiaanse scaloppine al Marsala. Dunne lapjes worden met bloem bestoven en in boter en olie bruin gebakken, waarna de pan wordt geblust met droge Marsala, ingekookt en afgemaakt met bouillon en boter, vaak met champignons. Laat de Marsala een minuut of twee borrelen voordat je de bouillon toevoegt, zodat de rauwe alcohol verdampt en de smaak zich concentreert.
Zabaglione
Het klassieke marsaladessert. Eidooiers, suiker en zoete Marsala worden boven nauwelijks pruttelend water samen opgeklopt tot het dik, licht van kleur en warm is, en dan meteen geserveerd, los of met koekjes en bessen. Een gangbare verhouding is ongeveer één eidooier, één eetlepel suiker en één of twee eetlepels Marsala per persoon, maar recepten verschillen.
Tiramisu
Veel recepten, maar niet alle, voegen een scheutje zoete Marsala toe aan de koffie waarin de koekjes worden gedoopt, of aan de mascarponecrème. Het is niet verplicht; laat het weg voor kinderen.
Andere toepassingen
- Een pan blussen na het braden van varkensvlees of kip, voor een snelle saus.
- Paddenstoelenrisotto, toegevoegd met de eerste soeplepel bouillon.
- Gedroogd fruit laten weken voor cake, of peren en vijgen pocheren.
Kijk naar de ingrediënten als je buiten Italië een fles koopt die als kookwijn wordt verkocht: sommige van zulke producten bevatten toegevoegd zout, wat je kruiding in de war stuurt. Een echte Marsala DOC zegt dat op het etiket. Meer over hoe Sicilianen eten lees je in mijn gids over eten op Sicilië.
Hoe drink je marsalawijn?
Goede Marsala is een wijn om van te nippen, niet alleen om mee te koken. Een paar suggesties:
- Vergine en Vergine Stravecchio zijn droog, nootachtig en zilt, met tonen van gedroogd fruit, amandel en hout. Schenk ze licht gekoeld als aperitief, met gezouten amandelen, olijven, belegen pecorino of bottarga, of op kamertemperatuur na het eten.
- Superiore Riserva, halfdroog of zoet, past bij amandelgebak, cannoli, blauwe kaas en pure chocolade.
- Marsala Fine is vooral een kookwijn, de jongste en eenvoudigste categorie.
Schenk kleine glazen: met 18 procent of meer is Marsala bijna twee keer zo sterk als tafelwijn. Een witwijnglas of een klein tulpglas laat het aroma beter tot zijn recht komen dan een piepklein sherryglas.
Wat kan ik gebruiken in plaats van marsalawijn?
Niets smaakt precies hetzelfde, maar deze komen het dichtst in de buurt. Gebruik dezelfde hoeveelheid, tenzij anders vermeld.
| In plaats van | Gebruik | Opmerkingen |
|---|---|---|
| Droge Marsala (hartig) | Droge madeira | Komt qua smaak het dichtst in de buurt |
| Droge Marsala (hartig) | Droge of medium sherry, zoals Amontillado | Iets scherper; goed in sauzen |
| Droge Marsala (hartig) | Droge witte wijn met een scheutje brandewijn | Lichter; voeg een snufje suiker toe als het gerecht wat ronder moet |
| Zoete Marsala (dessert) | Zoete sherry, zoete madeira of Vin Santo | Goed in zabaglione en tiramisu |
| Elke Marsala, alcoholvrij | Druivensap met een beetje balsamico- of sherryazijn | Voor hartige gerechten bouillon toevoegen en de zoetheid terugbrengen |
Heb je geen Marsala en vraagt een recept maar een of twee eetlepels, dan kun je hem meestal gerust weglaten en wat meer bouillon of een scheutje citroensap toevoegen. In zabaglione is Marsala echter de hoofdsmaak, dus dan loont het om een fles te kopen.
Hoe bewaar je Marsala, en kan hij bederven?
Omdat Marsala versterkt is en al met wat lucht gerijpt, houdt hij zich veel beter dan tafelwijn, maar hij blijft niet eeuwig goed.
- Ongeopend: rechtop bewaren in een koele, donkere kast, uit de buurt van het fornuis. Zo blijft hij jarenlang goed.
- Geopend: druk de kurk of dop er stevig weer op en bewaar de fles koel en donker, of in de koelkast. Om te drinken is hij meestal op zijn best binnen een paar weken; om mee te koken is een goed afgesloten, koel bewaarde fles meestal een paar maanden prima.
- Tekenen dat hij bedorven is: een doffe, azijnachtige of muffe geur, of een scherpe zure smaak. Een beetje bezinksel in een oude Vergine is normaal.
Droge Vergine, zonder toegevoegde suiker, houdt na het openen meestal langer zijn karakter dan een zoete Fine. Koop je een goede fles vooral om te drinken, dan is een halve fles een verstandige maat.
De marsalakelders bezoeken
De beste plek om Marsala te begrijpen is Marsala zelf. De grote bagli uit de 19e eeuw, ommuurde wijnlandgoederen gebouwd van plaatselijke tufsteen, liggen langs de zeekant en aan de randen van de stad, en een aantal ontvangt nog altijd bezoekers. Bij al deze huizen moet je reserveren, meestal via de website van de producent. Het zijn feitelijke voorbeelden, geen aanbevelingen.
Cantine Florio
Gesticht door Vincenzo Florio in 1833, aan de zeekant. De kelders bevatten meer dan 3.000 eikenhouten vaten in lange tufstenen beuken met spitsbogen, en ontvangen tienduizenden bezoekers per jaar. Rondleidingen met proeverij staan vermeld vanaf ongeveer € 25, met langere belevenissen tot zo'n € 60; kinderen betalen een klein bedrag, alleen voor de rondleiding.
Cantine Pellegrino
Nog een historisch marsalahuis met kelders in de stad, het hele jaar open voor rondleidingen en proeverijen waarbij je meestal Marsala en Passito di Pantelleria proeft.
Donnafugata
Donnafugata is bekender om tafelwijnen, maar de historische familiekelders liggen in Marsala en zijn het hele jaar open, met proeverijen vanaf ongeveer € 40 tot € 55.
Andere producenten in de streek, waaronder Marco De Bartoli, bekend om traditionele onversterkte en in solera gerijpte wijnen, zijn de moeite waard om over te lezen als je de smaak te pakken krijgt. Cantine Aperte, het landelijke weekend van de open kelders eind mei, en de open dag voor San Martino in november zijn goede momenten voor een bezoek.
Een auto maakt het leven in dit deel van Sicilië veel makkelijker; zie mijn gids over autorijden op Sicilië, en denk aan de alcohollimiet als jij achter het stuur zit. Voor de andere wijnen van het eiland, zie mijn gids over Siciliaanse wijn.
Wat is er nog meer te zien bij Marsala? Het Stagnone, de zoutpannen en Mozia

Net ten noorden van de stad loopt de kustweg langs een van de mooiste landschappen van West-Sicilië: de lagune van het Stagnone, de grootste van Sicilië en sinds 1984 een natuurreservaat, met zoutpannen, windmolens en vier eilanden. Flamingo's zoeken voedsel in het ondiepe water, en de zonsondergang boven de zoutpannen is de klassieke foto van deze kust.
Het verhaal van Marsala loopt rechtstreeks de lagune in. Het eiland Mozia (Motya), een Fenicische stad die eind 8e eeuw v.Chr. werd gesticht en in 397 v.Chr. werd verwoest door Dionysius I van Syracuse, werd begin twintigste eeuw gekocht en voor het eerst opgegraven door Giuseppe Whitaker, uit de familie die het marsalabedrijf van Ingham erfde, en het is nog altijd eigendom van de Whitaker-stichting. Boten varen over vanaf de aanlegsteigers naast de Saline Ettore e Infersa, waarvan de gerestaureerde windmolen nog werkt.
Dit alles, inclusief hoe het zout wordt gemaakt, de beste tijd voor flamingo's en zonsondergang, en de kaartjes en openingstijden van Mozia, behandel ik in mijn gids over de zoutpannen van Trapani en Marsala. 's Ochtends een kelderbezoek en 's middags de zoutpannen en Mozia maken een makkelijke dag.
Combineer dit met Trapani, Erice en de Egadische Eilanden, die ik behandel in wat te doen in Trapani, of ga naar het zuiden, naar het strand van San Teodoro en verder naar Mazara del Vallo. Val je voor de streek, dan is mijn gids over een huis kopen in Marsala een goede volgende stap.
Veelgestelde vragen
Wat is marsalawijn?
Marsala is een versterkte wijn uit de provincie Trapani in het westen van Sicilië, sinds 1969 beschermd als DOC. Een droge basiswijn, vooral van Grillo, Catarratto en Inzolia, wordt met wijnalcohol of brandewijn versterkt tot minstens 17,5 of 18 procent en rijpt één tot tien jaar of langer op hout. Hij bestaat droog, halfdroog of zoet, in goud, amber of robijn.
Wat is het verschil tussen droge en zoete Marsala?
Suiker. Volgens de DOC-regels heeft droge (secco) Marsala minder dan 40 gram suiker per liter, halfdroge (semisecco) 40 tot 100 gram, en zoete (dolce) meer dan 100. Gebruik droge Marsala voor hartige gerechten zoals kip of kalfsvlees met marsala en champignonsauzen, en zoete Marsala voor desserts zoals zabaglione en tiramisu.
Welke Marsala is het best om mee te koken?
Een gewone Marsala Fine of Superiore is ideaal om mee te koken, gekozen op zoetheid: secco (droog) voor hartige gerechten zoals kip met marsala, dolce (zoet) voor zabaglione en andere desserts. Het is niet nodig om met een dure Marsala Vergine te koken, want zijn finesse gaat in de pan verloren. Controleer of op het etiket Marsala DOC staat en of er geen zout is toegevoegd.
Hoe smaakt marsalawijn?
Dat hangt af van de soort. Droge Vergine smaakt naar gedroogd fruit, geroosterde amandelen, walnoot en hout, met een zoutig, hartig randje, een beetje zoals een oude droge sherry of madeira. Zoete amberkleurige Marsala is rijker, met tonen van rozijn, karamel en gebrande suiker van de ingekookte most. Robijnrode Marsala, van blauwe druiven, voegt tonen van rood fruit toe.
Wat kan ik gebruiken in plaats van marsalawijn?
Droge madeira is de beste vervanger in hartige gerechten, gevolgd door een droge of medium sherry zoals Amontillado. Een droge witte wijn met een scheutje brandewijn werkt in een noodgeval. Gebruik voor desserts zoete sherry, zoete madeira of Vin Santo. Voor een alcoholvrije versie is druivensap met een beetje balsamico- of sherryazijn de gebruikelijke vervanger.
Wordt marsalawijn slecht na het openen?
Hij blijft veel langer goed dan gewone wijn omdat hij versterkt is, maar hij verliest langzaam zijn kracht. Sluit de fles goed af en bewaar hem koel en donker, of in de koelkast. Om te drinken is hij meestal het best binnen een paar weken na het openen; om mee te koken is een goed afgesloten fles meestal een paar maanden prima. Gooi hem weg als hij naar azijn of muf ruikt.
Is Marsala hetzelfde als sherry?
Nee, al lijken ze qua stijl op elkaar. Beide zijn versterkte wijnen die op hout rijpen, en bij beide bestaat de traditie om oudere wijn met jongere aan te vullen, maar sherry komt uit Jerez in Zuid-Spanje en wordt vooral van Palomino gemaakt, terwijl Marsala uit de provincie Trapani op Sicilië komt en wordt gemaakt van Grillo, Catarratto, Inzolia en, voor robijnrode Marsala, blauwe druiven. Droge Marsala Vergine komt qua stijl het dichtst bij een oude droge sherry.
Wat betekent Vergine op een fles Marsala?
Vergine is de categorie Marsala die alleen van basiswijn, alcohol en tijd wordt gemaakt: ingekookte most en zoetende sifone zijn niet toegestaan, dus hij is altijd droog. Hij moet minstens vijf jaar op hout rijpen en minstens 18 procent alcohol halen. Vergine Stravecchio, ook Vergine Riserva genoemd, moet minstens tien jaar rijpen.
Wie heeft marsalawijn uitgevonden?
Rond Marsala werd al veel eerder wijn gemaakt, maar de versterkte stijl wordt toegeschreven aan John Woodhouse, een koopman uit Liverpool die in 1773 kwam en alcohol aan de plaatselijke wijn toevoegde zodat die de reis naar Groot-Brittannië zou overleven. Benjamin Ingham volgde in 1806, en in 1833 stichtte Vincenzo Florio het eerste grote marsalahuis in Italiaanse handen.
Kun je marsalawijnhuizen bezoeken?
Ja. Verschillende historische kelders in Marsala, waaronder Cantine Florio, Cantine Pellegrino en Donnafugata, bieden rondleidingen en proeverijen, meestal te reserveren via hun websites. Rondleidingen met proeverij kosten meestal ongeveer 25 tot 60 euro per persoon. De zoutpannen van het Stagnone en het eiland Mozia liggen een kort stukje rijden naar het noorden, dus op één dag in Marsala kun je alle drie combineren.
Bronnen en kleine lettertjes
- Italiaans ministerie van Landbouw (MASAF): decreet van 1 juli 2025 tot goedkeuring van het gewijzigde productiereglement van Marsala DOC (disciplinare)
- Nationale druiven- en wijncatalogus van MASAF: Marsala DOC
- Cantine Florio: hoe Marsala wordt gemaakt en gerijpt en bezoeken
- Cantine Pellegrino en Donnafugata: de kelders in Marsala
- Henry Jeffreys, History Today: The Bittersweet Taste of British Sicily
- Wikipedia (Italiaans): Marsala (vino), voor de productiecijfers van 1853, de etiketcodes en Cremovo
- Toerisme gemeente Marsala: natuurreservaat Isole dello Stagnone
- Fondazione Whitaker: Mozia bezoeken
- Movimento Turismo del Vino: Cantine Aperte
De prijzen voor bezoeken zijn die op de boekingspagina's van producenten in 2026 en veranderen vaak; controleer ze voordat je gaat.
Bronvermelding
Foto: Michal Osmenda, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons.
Foto: Jean d'Ylen, publiek domein, via Wikimedia Commons.
Foto: Chris, CC BY-SA 2.0, via Wikimedia Commons.
Foto: Mboesch, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons.

